Ο χρόνιος πόνος, που ορίζεται ως ο πόνος που επιμένει ή επαναλαμβάνεται για περισσότερο από τρεις μήνες, επηρεάζει πάνω από το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού.Η γνωσιακή εξασθένηση αναφέρεται στη μείωση των γνωσιακών λειτουργιών,η οποία κυμαίνεται από ήπια γνωσιακά ελλείμματα έως σοβαρή άνοια, και έχει σημαντικές επιπτώσεις για τους ασθενείς, τις οικογένειές τους και την ευρύτερη κοινωνία.
Ο χρόνιος πόνος αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως πιθανός παράγοντας κινδύνου για έκπτωση γνωσιακού επιπέδου, ωστόσο τα ευρήματα των μελετών παρατήρησης είναι ασυνεπή. Διεξάχθηκε μια μετα-ανάλυση για να αξιολογηθεί η μακροπρόθεσμη συσχέτιση μεταξύ χρόνιου πόνου και γνωσιακής δυσλειτουργίας.
Πραγματοποιήθηκαν αναζητήσεις στις βάσεις δεδομένων PubMed, Embase και Cochrane Library από την έναρξή τους έως τον Ιανουάριο του 2025 για διαχρονικές μελέτες κοόρτης που αξιολογούσαν αυτή τη σχέση. Περιλήφθηκαν είκοσι οκτώ επιλεγμένες κοόρτες που περιλάμβαναν 7.914.407 συμμετέχοντες. Οι προσαρμοσμένοι λόγοι πιθανοτήτων (OR) συγκεντρώθηκαν χρησιμοποιώντας μοντέλα τυχαίων αποτελεσμάτων· πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις υποομάδων, ευαισθησίας και μετα-παλινδρόμησης (meta- regression) για τη διερεύνηση της ετερογένειας. Ο χρόνιος πόνος συσχετίστηκε με υψηλότερο κίνδυνο γνωσιακής δυσλειτουργίας (συγκεντρωτικός προσαρμοσμένος OR = 1,30; 95% CI:1,14–1,47), ένα αποτέλεσμα που οφείλεται στην άνοια (συγκεντρωτικός OR = 1,43; 95% CI: 1,23–1,65) και όχι στις συνολικές βαθμολογίες γνωσιακής απόδοσης(συγκεντρωτική OR = 0,99; 95% CI: 0,88–1,11). Οι συσχετίσεις ήταν ισχυρότερες σε μελέτες παρατήρησης ≥5 ετών (OR = 1,37), σε ηλικιωμένουςπληθυσμούς (OR = 1,30) και σε κοόρτες που εστίαζαν στον πόνο σχετιζόμενο με πονοκέφαλο (OR = 1,42). Η ανάλυση, χρησιμοποιώντας την στατιστική μέθοδο της μετα-παλινδρόμησης, έδειξε ότι η κατάθλιψη ήταν ένας βασικός μεσολαβητής της συσχέτισης. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι ο χρόνιος πόνος συνδέεται συγκεκριμένα με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ιδίως μεταξύ των ηλικιωμένων και των ατόμων που πάσχουν από πόνο σχετιζόμενο με κεφαλαλγίες.
Οι συγγραφείς συμπαίραναν ότι ο χρόνιος πόνος φαίνεται να αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για γνωσιακή δυσλειτουργία, με τη συσχέτιση να είναι πιο εμφανής σε περιπτώσεις που σχετίζονται με την άνοια, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και σε άτομα με μακροχρόνιο ή πολυεστιακό πόνο. Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για διεπιστημονική φροντίδα—που να ενσωματώνει τη νευρολογία, την ιατρική του πόνου και την ψυχική υγεία—προκειμένου να αντιμετωπιστεί η πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ πόνου και γνωσιακών λειτουργιών. Οι συγγραφείς έκριναν απαραίτητη την ανάπτυξη κλινικών στρατηγικών για την αντιμετώπιση του πόνου και της συνυπάρχουσας κατάθλιψης, καθώς και τις μηχανιστικές και παρεμβατικές μελέτες που χρησιμοποιούν τυποποιημένους γνωσιακούς δείκτες ώστε να καθοδηγηθούν στοχευμένες παρεμβάσεις για την πρόληψη σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου.